| تبليغات | X |
در ارائه حمايتها و تعهدات اجتماعي، تامين منابع مالي يكي از مهمترين و بنياديترين مسائل ميباشد. اگرچه تامين منابع در طرحهاي تامين اجتماعي غالبا به دو روش تامين مالي از طريق ماليات و تامين مالي از طريق حق بيمه صورت ميگيرد ولي به لحاظ اينكه تامين مالي از طريق ماليات بيشتر مصروف طرحهاي مساعدت اجتماعي و نظام همگاني ميگردد لذا در تامين مالي طرحهاي مبتني بر راهبردهاي بيمههاي اجتماعي، صندوق احتياط، صندوقهاي پسانداز انفرادي و ... حق بيمه بعنوان مهمترين اهرم در تامين مالي تعهدات مورد استفاده قرار ميگيرد. از اين رو با عنايت به اينكه شناخت پيشينه و سير تحولات اساسيترين ركن در كاربرد و اصلاح فرايندها بوده غور و تفحص در رخدادهاي گذشته بسيار حائز اهميت ميباشد.
بدين منظور در اين مطالعه تاريخي سعي شده با معرفي نرخهاي حقبيمه و تعهدات مربوط به آنها در گسترهاي زماني نزديك به يك صده - از تاريخ تاسيس صندوق طرق و شوارع در سال 1309 تا كنون - ضمن توجه به ميزان مشاركت اركان سه گانه دولت، كارفرما و بيمه شده در پيشينهاي مطول در محدودهاي مختصر به تصوير كشيده شود تا رهنموني در بهرهگيري از رخدادهاي مثبت و اجتناب از نكات منفي گذشته باشد. به اين اميد كه از ويژگيهاي مثبت الگوگيري و از پردههاي تاريك بدون تكرار تاريخ اجتناب نماييم.
لازم به ذكر است سير و تفحص در قوانين و مقررات مربوط به بيمههاي اجتماعي از زمان تصويب و اجراي قانون مربوط به صندوق احتياط طرق و شوارع در سال 1309 تا حال، همواره بيانگر دو تغيير عمده ميباشد از يك سو افزايش نرخهاي حقبيمه و از سوي ديگر بسط و توسعه انواع حمايتها، تعهدات و كمكهاي صندوقهاي بيمههاي اجتماعي به بيمهشدگان، هر چند تبيين علل و تفسير رابطه بين منابع (نرخهاي حقبيمه) و مصارف (انواع تعهدات، حمايتها و كمكها) حائز اهميت فراوان ميباشد وليكن در اين گزارش صرفا سعي شده است به صورت آماري اطلاعات مذكور جمعبندي و ارائه گردد.
اميد است اين مطالعه تاريخي منجر به بارش افكار نوين و ارائه پيشنهادات كارساز در پيشبرد اهداف بيمههاي اجتماعي گردد.
نگاهي اجمالي بر سير تحول نرخ حق بيمه در سازمان تامين اجتماعي و هستههاي اوليه شكلگيري اين سازمان حاكي از آن است كه براي اولين بار در سال 1309 با تاسيس صندوق طرق و شوارع نرخ حق بيمه تبيين گريد. بموجب اين قانون در ازاي دريافت روزانه يك شاهي از مزد هر عمله و 2% مزد كليه روزمزدها و كنتراتيهايكه در طرق كار ميكردند، افراد تحت پوشش استحقاق برخورداري از حمايتهاي ذيل را كسب مينمودند:
- مراقبت صحي عملجات و اعضا روزمزد و كنتراتي و معالجه اشخاص
- پاداش نقدي در برابر ازكارافتادگي ناشي از كار دائم اعضاء
- كمك در برابر فوت ناشي از كار
در سال 1315 با تاسيس صندوق احتياط كارخانجات و موسسات صنعتي صاحب كاران موظف گرديدند از اجرت مزدوران روز مزد(عمله) روزي پنج دينار و از اجرت مزدوران ديگر (اعم از متخصصين و صنعتگران كنتراتي و غيركنتراتي) 2% همه ماهه كسر نموده و وجوه مزبور را در بانك ملي در حسابي تحت عنوان صندوق احتياط و صرفهجويي آن كارخانه بسپارند و در مقابل حق بيمه دريافت شده صندوق احتياط موظف ميگرديد تعهدات ذيل را به مزدوران ارائه نمايد:
- مراقبت صحت مزدوران از عمله و كنتراتي و غيره و معالجه كسانيكه در نتيجه ايفاء وظيفه مريض و يا مجروح شوند.
- پاداش به كساني كه در نتيجه ايفاء وظيفه دائما از عضوي از اعضاء بدن محروم يا براي هميشه از كار بيفتند.
- پاداش به وراث كسانيكه در نتيجه ايفاء وظيفه تلف شوند.
لازم به ذكر است با توجه به مقررات اين قانون صندوق مزبور مكلف ميگرديد علاوه بر تهيه دوا و طبيب بطور رايگان، در صورت نياز به معالجه و استراحت مزدوران عمله و كنتراتي حداكثر معادل نصف حقوق بعنوان حق العلاج حداكثر به مدت 2 ماه به مزدوران پرداخت مينمود.
اين روند ادامه يافت تا اينكه در سال 1323با تصويب آيين نامه قانون بيمه كارگران دولتي و غير دولتي مقرر گرديد از كارگران به شرح ذيل حق بيمه دريافت گردد:
- كارگران ساختماني كمتر از ده متر ارتفاع حق بيمه اي به ميزان 5/1%
- كارگران شاغل در ساختمانهاي بيش از 10 متر ارتفاع و ساير كارگاههاي معمولي حق بيمه اي به ميزان 2%
- كارگران برخي از مشاغلي كه با مواد شيميايي سرو كار دارند و يا هر كارخانهاي كه در آن گازهاي خطرناك متصاعد ميگردد و معادن سطح الارضي حق بيمه اي به ميزان 5/2%
- كارگران معادن تحت الارضي و كارخانجات مولد مواد محترقه و ساير مشاغل مشابه حق بيمه اي به ميزان 3%
از طرف ديگر حسب اين آيين نامه مقرر گرديد در ازاي دريافت حق بيمه مذكور تعهدات و حمايت هاي ذيل ارائه گردد :
- فوت
- از كارافتادن دايمي و مطلق
- فقدان يا از كارافتادن دائمي جزئي يا كلي تمامي يا قسمتي از عضو بدن
- ازكارافتادن موقتي عضو يا اعضاء بدن
- هزينه پزشكي امراض و سوانح موضوع بيمه
- غرامت مزد در صورت محروميت از كار در اثر حادثه يا مرض
- هزينه كفن و دفن در صورت فوت ناشي از كار
ضمن اينكه بموجب آيين نامه مذكور شركت سهامي بيمه ايران موظف با ارائه حمايتهاي ذيل گرديد:
- غرامت فوت
- غرامت در صورت از كارافتادگي دائمي مطلق
- غرامت در صورت از كار افتادگي جزئي دائمي متناسب با درجه از كارافتادگي
- كمك هزينه پزشكي در صورت ابتلا به بيماري
- هزينه كفن و دفن درصورت فوت ناشي از كار
لازم به ذكر است بعد از گذشت مدتي از اجراي مقررات بيمه اجباري كارگران دولتي و غيردولتي به دليل موانع موجود در اجراي حق بيمههاي متغير، در تاريخ 21/4/1326 با تغييرات كلي در مقررات مربوطه نرخ حق بيمه واحد به ماخذ 25/2% مزد دريافتي تعيين شد. همچنين با توجه به مقررات جديد براي اولين بار در قانون، نرخ حق بيمه سهم كارفرما و بيمه شده تفكيك گرديد به نحوي كه از نرخ حق بيمه مذكور مقدار 5/1% سهم كارفرما و 75/0% سهم بيمهدر نظر گرفته شد.
اين روند ادامه يافت تا اينكه در سال 1325 با تصويب قانون كار (بنگاه رفاه اجتماعي) مقرر گرديد در هركارگاه دو صندوق تحت نظر شوراي كارگاه ايجاد گردد:
- صندوق بهداشت به منظور كمك به كارگر در موارد بيماريهاي غير ناشي از كار
- صندوق تعاون به منظور مواردي از قبيل ازدواج ، عائله مندي ، بيكاري(غير از بحرانهاي اقتصادي) ، از كارافتادگي ناشي از كار ، مخارج كفن و دفن و امثال آنها.
كه حسب ماده 36 همان قانون كارفرما موظف بود 1% از دستمزد كارگران كارگاه را كسر و به همراه 2% نيز از طرف كارگاه به آن اضافه و به صندوق تعاون بپردازد.
در اين قانون دولت موظف گرديد به منظور تامين معيشت كارگران در دوران بيكاري براي بيكاري هاي ناشي از بحرانهاي اقتصادي صندوقي تحت عنوان صندوق بيكاري ايجاد نمايد.
در ادامه در سال 1326 با تصويب آئين نامه بيمه كارگران مقررشد از كارگران حق بيمه اي معادل 25/2 مزد دريافتي كسر و در مقابل وفق ماده 14 اين آيين نامه بيمهگر نيز ملزم گرديد كارگران را در موارد زير با پرداخت غرامت بيمه نمايد.
- فوت ناشي از كار
- ازكارافتادگي دائمي و مطلق ناشي از كار
- فقدان و ازكارافتادگي يا اختلال دائمي قسمتي از اعضا بدن ناشي از كار
- ازكارافتادگي موقت عضو يا اعضاء بدن ناشي از كار
- هزينه معالجه اعم از دارو و درمان بيماريها و حوادث ناشي از كار
- پرداخت دستمزد روزانه در صورت ممنوع شدن از كار در اثر حادثه ناشي از كار
- هزينه كفن و دفن
ضمن اينكه با توجه به ماده 15 اين آيين نامه مقرر گرديد نرخهاي غرامات مذكور طبق پيشنهاد بيمه گر كه بايستي مبتني بر آخرين نرخهاي كشورهاي مجاور و آمارهاي شركت هاي بيمه باشد به تصويب هيات وزيران برسد كه متعاقبا حسب ماده الحاقي بيمه گر متعهد گرديد به بيمهشدگان و يا بازماندگان حمايتهاي ذيل را ارائه نمايد:
- پرداخت غرامت به صورت مستمري ساليانه به همسر و مستمري به فرزندان و مستمري مادام العمر به پدر و مادر متوفي در صورت فوت ناشي از كار
- پرداخت مستمري معادل 50% حقوق و بيمه شده تا آخر عمر در صورت از كارافتادگي دائمي
- پرداخت غرامت متناسب با درجه ازكارافتادگي در صورت از كارافتادگي جزئي
لازم به ذكر است كه در اين قانون براي اولين بار بيمهگر ملزم ميگردد كارگران كارخانجات و بنگاههاي مشمول قانون بيمه كارگران را در موارد فوت و از كارافتادگي دائمي و مطلق مورد حمايت قرار داده و به ايشان يا بازماندگان آنها ، مستمري فوت و ازكارافتادگي كلي ناشي از كار پرداخت نمايد. كه در ادامه حسب ماده الحاقي فوق الاشاره مقرر گرديد, حسب شرايط ذيل به بيمهشدگان يا بازماندگان آنها غرامت پرداخت شود.
الف: در صورت فوت در اثر سوانح يا مرض كه مربوط به انجام وظيفه بوده باشد، به همسر دائمي غيرمطلقه ماداميكه شوهر اختيار نكرده باشد مستمري ساليانه و به پدر يا مادر متوفي مستمري تا آخر عمر و به فرزندان نيز مستمري تا 16 سالگي.
ب: در صورت از كارافتادگي دائمي و مطلق مستمري تمام عمر
ج: در صورت از كارافتادگي جزئي دائمي غرامت متناسب با درجه ازكارافتادگي
قانون فوق از عمر كوتاهي برخوردار بود و با توجه به نيازهاي جديد در سال 1327 حسب گزارش شماره 1/4 كميسيون پيشه و بازرگاني صندوقي تحت عنوان «صندوق تعاون و بيمه كارگران» تشكيل شد كه حسب گزارش مذكور كارفرمايان موظف گرديدند از تاريخ تصويب اين قانون معادل 2% از دستمزد و مزاياي كارگران را كسر نموده و خود نيز معادل 4% دستمزد و مزاياي مزبور بر آن افزوده و به شعبه صندوق تعاون و بيمه كارگران واريز نمايد. و در مقابل در ازاي منابع حق بيمههاي مذكور صندوق احتياط علاوه بر معالجه كارگران موظف ميگرديد غرامات و مساعدتهاي ذيل را به ترتيب به كارگران پرداخت نمايد:
- حوادث و امراض ناشي از كار
- حوادث و امراض غيرناشي از كار
- حوادث و امراض خانواده بلافصل كارگر
- پيري و از كارافتادگي كارگر
- ازدواج و حاملگي، عائلهمندي و وضع حمل و هزينه كفن و دفن و كمك به بازماندگان قانوني كارگر در موارد عسرت و استيصال.
با تصويب لايحه قانوني بيمههاي اجتماعي كارگران ميتوان سال 1331 را به عنوان نقطه عطفي در ارائه حمايتهاي بيمههاي اجتماعي در بخش غيردولتي تعيين نمود. در اين سال با اصلاح ساختار نظام تامين اجتماعي بخش غيردولتي فصل جديدي در نظام تامين اجتماعي در كشور گشوده شد در اين لايحه – كه از ارديبهشت 1332 به اجرا درآمد- سازمان بيمه هاي اجتماعي موظف گرديد در ازاي دريافت حق بيمهاي معادل 12% مزد دريافتي كارگران (4% سهم بيمه شده و 8% سهم كارفرما) نسبت به ارائه تعهدات و كمكهاي پيش بيني شده ذيل اقدام نمايد :
- معالجه و مداواي امراض و حوادث ناشي و غيرناشي از كار كارگر و پرداخت غرامت نقص و ازكارافتادگي جزئي و كلي
- معالجه و مداواي اعضاي خانواده بلافصل بيمه شده
- پرداخت كمكهاي: ازدواج، وضع حمل، عائله مندي
- برقراري مستمري بازنشستگي و ازكارافتادگي
- پرداخت هزينه كفن و دفن بيمه شده متوفي وبازماندگي ( پرداخت مستمري به وارث او)
- پرداخت كمك هزينه بيكاري
ضمنا به موجب همين قانون نرخ حق بيمه كارگران فصلي جهت استفاده از كمكهاي مربوط به حوادث و بيماريها و از كارافتادگي و فوت ناشي از كار و معالجه بيماريهاي غير ناشي از كار و خانواده بلافصل خود در مدت اشتغال بيمه شده برابر 6% ( 2% بيمه شده و 4%سهم كارفرما) تعيين شدهبود كه در مورد كارگران موقت نرخ حق بيمه 3% ( 1% سهم بيمهشده و 2% سهم كارفرما) جهت استفاده از كمكهاي مربوط به حوادث و بيماريها و از كارافتادگي و فوت ناشي از كار تعيين گرديد.
|
توزيع سهم نرخهاي حق بيمه نرخ حق بيمه كارگران فصلي و موقت در سال 1331 | ||||
|
جمع |
كمك دولت |
سهم كارفرما |
سهم كارگر |
سال |
|
12% |
0 |
8% |
4% |
كارگران اجباري |
|
6% |
0 |
4% |
2% |
كارگران فصلي |
|
3% |
0 |
2% |
1% |
كارگران موقت |
در سال 1334 با تصويب لايحه قانوني بيمههاي اجتماعي كارگران مجددا اصلاحاتي در نرخ حق بيمه و نوع خدمات بوجود آمد. با توجه به اصلاحات بعمل آمده نرخ حق بيمه براي مشمولين به شرح ذيل تعيين گرديد:
نرخ حق بيمه از تاريخ اجرا تا آخر سال 1335 معادل 15% ( 5% سهم كارگر و 10% سهم كارفرما)
- نرخ حق بيمه از اول سال 1336 معادل 16% ( 5% سهم كارگر و 11% سهم كارفرما)
- نرخ حق بيمه از اول سال 1337 معادل 17% ( 5% سهم كارگر و 12% سهم كارفرما)
- نرخ حق بيمه از اول سال 1338 معادل 18% ( 5% سهم كارگر و 13% سهم كارفرما)
|
توزيع سهم نرخهاي حق بيمه از سال 1334 به بعد | ||||
|
جمع |
كمك دولت |
سهم كارفرما |
سهم كارگر |
سال |
|
15% |
0 |
10% |
5% |
از اجرا تا آخر 1335 |
|
16% |
0 |
11% |
5% |
1336 |
|
17% |
0 |
12% |
5% |
1337 |
|
18% |
0 |
13% |
5% |
1338 |
ضمن اينكه حمايتهاي مندرج در قانون به شرح ذيل تعيين گرديد:
- كمك بيماري و حاملگي
- غرامت دستمزد ايام بيماري
- هزينه كفن و دفن بيمه شده
- برقراري مستمري بازنشستگي و مستمري ازكارافتادگي غير ناشي از كار
- مستمري ازكارافتادگي كلي و يا جزئي ناشي از كار و غرامت نقص عضو
- مستمري بازماندگي بر اثر امراض ناشي و غير ناشي از كار
در سال 1335 به موجب تصويب آئيننامه بيمه كارمندان سازمان بيمههاي اجتماعي كارگران مقرر گرديد به منظور ارائه تعهدات مربوط به بيماريها، ازكارافتادگي،بازنشستگي و فوت به كاركنان سازمان بيمههاي اجتماعي ،حق بيمهاي به ميزان 15% ( 7%سهم كارمند و 8% سهم سازمان) از طرف سازمان بيمههاي اجتماعي به صندوق مربوطه پرداخت گردد.
|
توزيع حق بيمه مربوط به اجراي آئين نامه بيمه كارمندان سازمان بيمههاي اجتماعي در سال 1335 | |||
|
سهم سازمان |
سهم بيمه شده |
حق بيمه |
تعهدات |
|
6% |
3% |
6% |
بيماريها |
|
1% |
ازكارافتادگي | ||
|
2% |
مستمري فوت | ||
|
2% |
4% |
6% |
بازنشستگي |
|
8% |
7% |
15% |
جمع |
قابل ذكر است كه حسب آئين نامه بيمه و بازنشستگي كارمندان سازمان در سال 1339 حق بيمه كاركنان سازمان به ميزان 9% ( 5/2% سهم همكار و 5/6% سهم سازمان ) تغيير يافت كه اين ميزان حق بيمه در آئيننامه بيمه و بازنشستگي كارمندان سازمان در سال 1341 نيز تكرار گرديد.
همچنين در سال 1344 حسب آئين نامه اجراي مقررات بيمههاي اجتماعي مقرر گرديد كارگران خارجي شاغل در كارگاههاي مشمول بيمههاي اجتماعي و كارمندان فني و دفتري و متخصصين خارجي در صورتي كه مدت كاري كمتر از يك سال داشته باشند مشمول بيمه حوادث ناشي از كار و عواقب آن گردند و به اين منظور حق بيمهاي معادل 5/6% و 5/8% دستمزد و مزايا ( سهم بيمهشده 5% و به ترتيب معادل 5/1% و 5/3% سهم كارفرما ) تعيين گرديد.
اما در طي دوره مذكور مهمترين تغيير بعمل آمده مربوط به مصوبات آئيننامه اجراي تبصره 2 ماده 21 قانون بيمههاي اجتماعي مصوب سال 1348 ميباشد كه مقرر ميدارد به در ازاي ارائه قسمتي از كمكهاي قانوني سازمان به كارگراني كه به اقتضاي نوع كار و اوضاع و احوال خاص كارگاه امكان استفاده از كليه مزاياي سازمان را ندارند با دريافت حق بيمهاي به شرح ذيل برخي از خدمات ارائه گردد:
الف ) حق بيمه 5/12% ( 5/3% سهم بيمه شده و 9% سهم كارفرما ) جهت استفاده از مزاياي :
- معالجه شخص بيمه شده در صورت وقوع حادثه ناشي از كار
- اعطاي وسايل طبي و اعضاء مصنوعي در صورتي كه احتياج به اين وسايل بر اثر حادثه ناشي از كار باشد.
- غرامت دستمزد اياميكه بيمه شده بعلت وقوع حادثه ناشي از كار تحت درمان باشد
- غرامت نقص عضو در صورتي كه نقص عضو در نتيجه وقوع حادثه ناشي از كار باشد
- مستمري از كارافتادگي جزئي ناشي از كار
- مستمري از كارافتادگي كلي ناشي از كار
- مستمري از كارافتادگي كلي غير ناشي از كار
- پرداخت مستمري به بازماندگان بيمه شده اعم از فوت ناشي و غير ناشي از از كار
- مستمري بازنشستگي
|
توزيع سهم نرخهاي حق بيمه جزئي در كارگاههاي فاقد امكان استفاده از كليه مزاياي سازمان | |||
|
جمع |
كمك دولت |
سهم كارفرما |
سهم كارگر |
|
5/12% |
0 |
9% |
5/3% |
|
9% |
0 |
5/6% |
5/2% |
ب ) حق بيمه 9% ( 5/2% سهم بيمه شده و 5/6% سهم كارفرما ) جهت استفاده از مزاياي :
- معالجه شخص بيمه شده در صورت وقوع حادثه ناشي از كار يا ابتلا به بيماري اعم از ناشي يا غيرناشي از كار
- معالجه افراد خانواده بلافصل بيمه شده در صورت ابتلا به بيماري و يا وقوع حوادث طبق مقررات.
- غرامت دستمزد ايام عدم توانايي اشتغال بكار بيمه شده در موارد عدم توانايي ناشي يا غير ناشي از كار
- مستمري از كارافتادگي جزئي ناشي از كار
- مستمري از كارافتادگي كلي ناشي از كار يا بيماريهاي حرفهاي
- مستمري بازماندگان در صورتي كه فوت بر اثر حوادث ناشي از كار يا بيماريهاي حرفهاي باشد.
- كمك هزينه كفن و دفن
در سال 1350 حسب آئين نامه اجرايي ماده 26 الحاقي به قانون بيمههاي اجتماعي روستائيان مقرر گرديد كارفرمايان كشاورزي حق بيمهاي معادل 9% ( 3% سهم بيمه شده و 6%سهم كارفرما) جهت استفاده كارگران از كمكهاي ذيل :
- حوادث ناشي از كار و بيماريهاي حرفهاي
- حوادث و بيماريهاي غير ناشي از كار
- نقص عضو، ازكارافتادگي و فوت در موارد ناشي از كار
به سازمان بيمههاي اجتماعي روستائيان بپردازند كه در سالهاي بعد اين سازمان در سازمان تامين اجتماعي ادغام گرديد.
|
توزيع سهم نرخهاي حق بيمه كارگران كشاورزي سال 1350 | |||
|
جمع |
كمك دولت |
سهم كارفرما |
سهم كارگر |
|
9% |
0 |
6% |
3% |
همچنين در سال 1351 با تصويب قانون تامين آموزش فرزندان كارگران كارفرمايان مشمول قانون بيمههاي اجتماعي مكلف گرديدند به منظور فراهم سازي تسهيلات لازم تحصيلي براي فرزندان كارگران مشمول قانون بيمههاي اجتماعي كه ضمن تحصيل در دورههاي ابتدائي يا راهنمايي تحصيلي از طريق آزمايشهاي مربوطه افراد مستعد و با هوش تشخيص داده شوند معادل 2% مزد كارگران خود را در آخر هرماه از طريق سازمان بيمههاي اجتماعي به حساب صندوق تامين آموزش فرزندان كارگران بپردازند.
سال 1354 را ميتوان نقطه عطف ديگري در پيشينه تاريخي بيمههاي اجتماعي در ايران دانست در اين سال قانون بيمههاي اجتماعي مصوب 1331 كه طي سالهاي 1334، 1337، 1339، 1347 و 1349 مورد اصلاحات جزئي قرار گرفته بود با توجه به شرايط اقتصادي و اجتماعي جامعه مجددا مورد بازنگري قرار گرفت كه با توجه به شرايط مذكور قانون تامين اجتماعي در تاريخ 3/4/1354 مورد تصويب و اجراء قرار گرفت[1]. در اين قانون به منظور اجراء تعميم و گسترش انواع بيمههاي اجتماعي و استقرار نظام هماهنگ متناسب با برنامههاي تامين اجتماعي مقرر گرديد سازمان مستقلي وابسته به وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي تحت عنوان سازمان تامين اجتماعي تشكيل گردد و از محل منابع حقبيمه، درآمد حاصل از وجوه و ذخائر و اموال، وجوه حاصل از خسارات و جريمههاي نقدي مقرر در قانون ، كمكها و هدايا نسبت به تامين مالي حمايتها و تعهدات ذيل اقدام نمايد:
أ) حوادث و بيماريها
ب) بارداري
ج) غرامت دستمزد
د) ازكارافتادگي
ه) بازنشستگي
و) مرگ
ضمنا مشمولين اين قانون از كمكهاي ازدواج و عائله مندي نيز طبق قانون برخوردار ميگردند.
حسب اين قانون منابع لازم براي ارائه بندهاي « الف » و « ب » به ميزان 9% حقوق و دستمزد و براي ارائه ساير موارد منابع حق بيمهاي به شرح ذيل تعيين گرديد :
- تا آخر سال 1354 برابر 19% ( بيمه شده 4% ، كارفرما 13% و دولت 2% )
- از اول سال 1355 نيز برابر 21% ( بيمه شده 5%، كارفرما 14% و دولت 2% )
كه توزيع سهم هر يك از بيمهشدگان، كارفرمايان و دولت براي ارائه تعهدات كوتاه مدت و بلند و درمان به شرح ذيل تعيين گرديد:
- تا آخر سال 1354 برابر 28% ( بيمه شده 7% ، كارفرما 18% و دولت 3% )
- از اول سال 1355 به بعد برابر 30% ( بيمه شده 7%، كارفرما 20% و دولت 3% )
|
جمع |
سهم درمان |
كمكهاي كوتاهمدت و بلند مدت |
|
|
18 |
5 |
13 |
سهم كارفرما |
|
7 |
3 |
4 |
سهم بيمه شده |
|
3 |
1 |
2 |
سهم دولت |
|
28 |
9 |
19 |
جمع |
|
جمع |
سهم درمان |
كمكهاي كوتاهمدت و بلند مدت |
|
|
20 |
6 |
14 |
سهم كارفرما |
|
7 |
2 |
5 |
سهم بيمه شده |
|
3 |
1 |
2 |
سهم دولت |
|
30 |
9 |
21 |
جمع |
در سال 1358 به موجب تصويب لايحه قانوني بخشودگي قسمتي از حق بيمه بيمهشدگان و كارفرمايان كارگاههاي كوچك صنفي مشمول قانون تامين اجتماعي ميزان 9% حقبيمه ( 2% سهم بيمه شده و 7% سهم كارفرما ) به منظور كمك به بهبود مالي بيمهشگان و كارفرمايان بخشوده شد.
در سال 1366 حسب تصويب قانون آزمايشي بيمه بيكاري به حقبيمه سهم كارفرمايان مشمول اين قانون حقبيمهاي به ميزان 3% تحت عنوان حق بيمه بيكاري افزوده شد كه در سال 1369 ضمن اصلاح قانون بيمه بيكاري مقرر گرديد كارفرمايان كارگاهها، موسسات توليدي ( صنعتي و كشاورزي )، خدمات فني و خدماتي مشمول قانون تامين اجتماعي كه تابع قوانين كار يا كار كشاورزي به منظور ارائه مقرري بيكاري به كارگران خود ميزان 3% حق بيمه تحت عنوان «حق بيمه بيكاري» به سازمان تامين اجتماعي پرداخت نمايند.
|
وضعيت نرخ حق بيمه از سال 1366 بعد از تصويب قانون بيمه بيكاري | ||||
|
جمع |
سهم بيكاري |
سهم درمان |
كمكهاي كوتاهمدت و بلند مدت |
|
|
23 |
3 |
6 |
14 |
سهم كارفرما |
|
7 |
- |
2 |
5 |
سهم بيمه شده |
|
3 |
- |
1 |
2 |
سهم دولت |
|
33 |
3 |
9 |
21 |
جمع |
در سال 1380 حسب تصويب آيين نامه اجرايي تبصره 2 الحاقي ماده 76 قانون اصلاح مواد 72 و 77 و تبصره ماده 76 قانون تامين اجتماعي مصوب سال 1354 و الحاق دو تبصره به ماده 76 مصوب سال 1371 مقرر گرديد كارفرمايان پس از احراز شرايط بازنشستگي بيمه شده شاغل در كارگاه وي طبق اين آئين نامه معادل 4% ميزان مستمري برقراري بيمهشده نسبت به سنوات اشتغال او در مشاغل سخت و زيان آور را كه توسط سازمان تامين اجتماعي محاسبه و مطالبه ميگردد به طور يكجا به سازمان مزبور پرداخت نمايد.
ضمن اينكه كارفرمايان كه حسب كميته تعيين مشاغل سخت و زيانآور داراي مشاغل سخت و زيان ميباشند مكلفند گرديدند حق بيمه شاغلين مشاغل مذكور را با 4% حق بيمه مازاد به سازمان تامين اجتماعي پرداخت نمايند.
در سال 1345 حسب آئين نامه استفاده اختياري از بيمه بازنشستگي و فوت مقرر گرديد مستخدمين خانهها و دفاتر كار اشخاص در صورت توافق و تقاضاي كارفرما و كارگر و همچنين افراد ذيل :
- پيشه وران و صاحبان مشاغل آزاد
- كارمندان دستگاههاي غير دولتي و ساير كارگران كه مشمول مقررات بيمه يا بيمه كامل قرار نگرفتهاند.
با پرداخت معادل 9% درآمد مقطوع طبقه مربوطه به سازمان بيمههاي اجتماعي از بيمه بازنشستگي و فوت استفاده نمايند.
در سال 1356 با تصويب آئين نامه تعيين حق بيمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد ميزان حق بيمه به ماخذ 30% درآمد مقطوع هر طبقه يا حرفه تعيين گرديد كه از اين ميزان حق بيمه 9% مربوط به بندهاي الف و ب قانون تامين اجتماعي ( حوادث، بيماريها و بارداري) بوده و مقرر گرديد مابقي 21% براي ساير موارد پيشبيني شده در ماده 3 قانون تامين اجتماعي يعني غرامت دستمزد، ازكارافتادگي ، بازنشستگي، مرگ مورد استفاده قرار گيرد.
همچنين در سال 1366 با تصويب آيين نامه اجرايي قانون اصلاح بند ب و تبصره 3 ماده 4 قانون تامين اجتماعي مقرر گردد كليه افرادي كه بكار اشتغال داشته و مشمول مقررات حمايتي خاصي نبوده و ساير اتباع ايراني اعم از شاغل و يا غير شاغل در فعاليتهاي مختلف در خارج از كشور تحت عنوان بيمهشدگان صاحبان حرف و مشاغل آزاد با پرداخت حق بيمهاي به شرح ذيل مشمول استفاده از حمايتهاي سازمان گردند :
· 12% مشمول دريافت مستمري بازنشستگي
· 14% مشمول دريافت مستمري بازنشستگي و فوت
· 18% مشمول دريافت مستمري بازنشستگي و فوت و ازكارافتادگي
ضمن اينكه مقرر گرديد در صورت تمايل بيمهشدگان مذكور براي استفاده از حمايتهاي موضوع بندهاي الف و ب قانون تامين اجتماعي ( حوادث، بيماريها و بارداري) ميزان حق بيمهاي به ماخذ 9% حق بيمه مشخص شده در ماده 29 قانون از ايشان دريافت شود.
لازم به ذكر است حسب محاسبه ميزان مستمري بر اساس متوسط حقوق دو سال آخر به منظور جلوگيري از سو، استفادههاي احتمالي در صورتيكه فرد متقاضي، سابقهاي كمتر از 360 روز پرداخت حق بيمه داشته باشد ميتواند دستمزدي بين حداقل تا حداكثر دستمزد مشمول كسر حق بيمه انتخاب نمايد، در غير اين صورت حداكثر مجاز است دستمزدي معادل 110درصد دستمزد مشمول كسر حقبيمه قبلي خود انتخاب نمايد.
در سال 1374 حسب اصلاحات در ضوابط و بخشنامههاي مربوط به حرف و مشاغل آزاد و اختياري حسب لايحه قانوني بيمه همگاني خدمات درماني كشور مقرر گرديد بيمهشدگان مشمول اين آئيننامه ميتوانند علاوه بر پرداخت حقبيمه با نرخ تعيين شده با پرداخت حق سرانه درمان كه همه ساله از طريق دولت اعلام ميگردد به تعداد خود و افراد تحت تكفل قانوني از حمايتهاي درماني موضوع قانون تامين اجتماعي طبق مقررات سازمان برخوردار شوند.
در سال 1341 حسب آئين نامه بيمه اختياري بازنشستگي و فوت مصوب شورايعالي سازمان بيمههاي اجتماعي مقرر ميگردد بيمه شدگاني كه از رديف بيمهشدگان سازمان خارج شوند در صورتي كه لااقل 5سال سابقه پرداخت حق بيمه به ميزان 18% حقوق و مزايا را داشته باشند طبق مقررات آئيننامه مذكور به شرط پرداخت حق بيمهاي ماهانه به ماخذ 6% در برابر بازنشستگي و 7% در برابر بازنشستگي و فوت بيمه گردند.
در سال 1345 حسب آئين نامه استفاده اختياري از بيمه بازنشستگي و فوت مقرر گرديد مستخدمين خانهها و دفاتر كار اشخاص در صورت توافق و تقاضاي كارفرما و كارگر و همچنين افراد ذيل :
- پيشه وران و صاحبان مشاغل آزاد
- كارمندان دستگاههاي غير دولتي و ساير كارگران كه مشمول مقررات بيمه يا بيمه كامل قرار نگرفتهاند.
با پرداخت معادل 9% درآمد مقطوع طبقه مربوطه به سازمان بيمههاي اجتماعي از بيمه بازنشستگي و فوت استفاده نمايند.
در سال 1355 با تصويب آئيننامه بيمه بطور اختياري حداقل سابقه مورد نياز براي استفاده از اين نوع بيمه به يك سال كاهش يافت وليكن ضمن افزايش تعهدات مربوط به از كارافتادگي كلي به مشمولين اين طرح بيمهاي نرخ حق بيمه حسب نوع تعهدات مورد استفاده به شرح ذيل نيز افزايش يافت :
- نرح حق بيمه 12% جهت استفاده ازبازنشستگي
- نرخ 18% جهت بيمه بازنشستگي، ازكارافتادگي كلي و فوت
همچنين مقرر گرديد مشمولين آئيننامه قبل كماكان با همان نرخ 6% و 7% با تعهدات قبلي بيمهپردازي خود را ادامه دهند.
در سال 1364 با اصلاح آيين نامه ادامه بيمه بطور اختياري مقرر گرديد بيمهشدگاني كه قبلا مشمول بيمه بازنشستگي، ازكارافتادگيكلي و فوت بوده و همچنين حداقل 360روز سابقه پرداخت حق بيمه داشته باشند بطور اختياري در صورت پرداخت حق بيمه به نرخ هاي ذيل از حمايت بازنشستگي و فوت و ازكارافتادگي برخوردار گردند[2]:
· 12% مشمول دريافت مستمري بازنشستگي و فوت بعد ازبازنشستگي
· 14% مشمول دريافت مستمري بازنشستگي و فوت قبل و بعد ازبازنشستگي
· 18% مشمول دريافت مستمري بازنشستگي و فوت و ازكارافتادگي
ضمن اينكه مقرر گرديد بيمهشدگان مذكور ميتوانند علاوه بر پرداخت حق بيمه با نرخ تعيين شده در فوق با پرداخت حق بيمه به ميزان مشخص شده در ماده 29 قانون تامين اجتماعي و تغييرات بعدي آن از حمايتهاي موضوع بندهاي الف و ب قانون تامين اجتماعي ( حوادث، بيماريها و بارداري) نيز استفاده نمايند.
در سال 1374 حسب اصلاحات در ضوابط و بخشنامههاي مربوط به حرف و مشاغل آزاد و اختياري حسب لايحه قانوني بيمه همگاني خدمات درماني كشور مقرر گرديد بيمهشدگان مشمول اين آئيننامه ميتوانند علاوه بر پرداخت حقبيمه با نرخ تعيين شده با پرداخت حق سرانه درمان كه همه ساله از طريق دولت اعلام ميگردد به تعداد خود و افراد تحت تكفل قانوني از حمايتهاي درماني موضوع قانون تامين اجتماعي طبق مقررات سازمان برخوردار شوند.
در سال 1380 نيز اصلاحاتي در آئين نامه بيمه اختياري صورت گرفت كه حسب اين تغييرات به منظور بهرهمندي از مزاياي بيمه بازنشستگي، فوت و ازكارافتادگي نرخ حق بيمه بطور ثابت به 21% افزايش يافت ضمن اينكه دستمزد مبناي كسر حق بيمه بطور مقطوع نيز معادل 3/1 برابر حداقل دستمزد مصوب شورايعالي كار تعيين گرديد كه براي متقاضياني كه متوسط حقوق دو سال آخز مشمول كسر حق بيمه آنها بيش از مبلغ مذكور باشد مبنا دستمزد مذكور خواهد بود.
در سال 1376 طي ماده واحده قانون بازنشستگي ، فوت و از كارافتادگان بافندگان قالي ، قاليچه ،گيليم و زيلو فاقد كارفرما سازمان تامين اجتماعي مكلف ميگردد قاليبافان را با نرخ 14% (7% سهم مشمول و 7% سهم دولت) به صورت اختياري در برابر حمايتهاي بازنشستگي، فوت و ازكارافتادگي بيمه نمايد. كه در اين قانون درآمدماهيانه مبناي محاسبه 50% حداقل دستمزد كارگر ساده تعيين شده و مقرر گرديده است كه حمايتهاي مقرر ميبايست بر اساس همان مبنا مورد محاسبه قرار گيرد و در هر حال ميزان آن نبايد از دوسوم مبناي محاسبه حق بيمه كمتر باشد.
در سال 1323با تصويب آيين نامه قانون بيمه كارگران دولتي و غير دولتي مقرر گرديد از كارگران به شرح ذيل حق بيمه دريافت گردد:
- كارگران ساختماني كمتر از ده متر ارتفاع حق بيمه اي به ميزان 5/1%
- كارگران شاغل در ساختمانهاي بيش از 10 متر ارتفاع و ساير كارگاههاي معمولي حق بيمه اي به ميزان 2%
از طرف ديگر حسب اين آيين نامه مقرر گرديد در ازاي دريافت حق بيمه مذكور تعهدات و حمايت هاي ذيل ارائه گردد :
- فوت
- از كارافتادن دايمي و مطلق
- فقدان يا از كارافتادن دائمي جزئي يا كلي تمامي يا قسمتي از عضو بدن
- ازكارافتادن موقتي عضو يا اعضاء بدن
- هزينه پزشكي امراض و سوانح موضوع بيمه
- غرامت مزد در صورت محروميت از كار در اثر حادثه يا مرض
- هزينه كفن و دفن در صورت فوت ناشي از كار
ضمن اينكه بموجب آيين نامه مذكور شركت سهامي بيمه ايران موظف با ارائه حمايتهاي ذيل گرديد:
- غرامت فوت
- غرامت در صورت از كارافتادگي دائمي مطلق
- غرامت در صورت از كار افتادگي جزئي دائمي متناسب با درجه از كارافتادگي
- كمك هزينه پزشكي در صورت ابتلا به بيماري
- هزينه كفن و دفن درصورت فوت ناشي از كار
لازم به ذكر است بعد از گذشت مدتي از اجراي مقررات بيمه اجباري كارگران دولتي و غيردولتي به دليل موانع موجود در اجراي حق بيمههاي متغير، در تاريخ 21/4/1326 با تغييرات كلي در مقررات مربوطه نرخ حق بيمه واحد به ماخذ 25/2% مزد دريافتي تعيين شد كه همچنين با توجه به مقررات جديد براي اولين بار در قانون، نرخ حق بيمه سهم كارفرما و بيمه شده تفكيك گرديد به نحوي كه از نرخ حق بيمه مذكور مقدار 5/1% سهم كارفرما و 75/0% سهم بيمهدر نظر گرفته شد.
در سال 1352 با تصويب قانون بيمههاي اجتماعي كارگران ساختماني مقرر گرديد به منظور حمايت كارگران شاغل در كارهاي سخت و زيان آور در مقابل حوادث ناشي از كار متقاضيان پروانه ساختمان اعم از ايجاد و يا تجديد بنا براي هر متر مربع حسب مورد نسبت به سطح كل زير بنا در جمع طبقات و جهت توسعه بنا نسبت به سطح زيربناي توسعه يافته مبلغ سيريال حق بيمه و در صورتي كه سطح زير بنا كمتر از 150متر مربع باشد به ازاي هر متر مربع حق بيمهاي معادل پنج ريال به حساب سازمان بيمههاي اجتماعي واريز نمايند.
همچنين در سال 1379 با تصويب اصلاحيه قانون بيمه اجباري كارگران ساختماني مصوب 1352 مقرر گرديد متقاضيان پروانه ساختماني اعم از ايجاد و يا تجديد بنا به منظور حمايت كارگران ساختماني در مقابل حوادث ناشي از كار تا 100 متر مربع سطح زيربنا به ازاء هر مترمربع معادل 3% حداقل مزد روزانه كارگر ساده شهري و از 100 متر مربع سطح زيربنا به بالا به ازاي هر متر حقبيمهاي معادل 4% حداقل مزد روزانه كارگر ساده به سازمان بيمههاي اجتماعي پرداخت نمايند.
درسال1361 مقرر گرديد سازمان تامين اجتماعي حق بيمه كليه طرحهاي عمراني كه واگذارنده آن دولت ، شهرداريها و يا نهادهاي انقلاب اسلامي ميباشند و رقم كل پيمان بيستميليونريال و يا كمتر باشد و اعتبارات آن بعد از انقلاب و تا پايان سال 1361 تامين شده را بميزان 2/3% كل پيمان وصول نمايد.
همچنين در سال 1363حسب آئيننامه نحوه تنظيم صورت مزد، ميزان و نحوه پرداخت حق بيمه كاركنان شاغل در طرحهاي عمراني مقرر گرديد از هر صورت وضعيت معادل 6% كاركرد پيمانكار (6/1% بابت حق بيمه كاركنان پيمانكار و معادل 4/4% بابت حق بيمه سهم كارفرما) كسر و به حساب سازمان تامينن اجتماعي واريز گردد.
در سال 1363 با تصويب آئين نامه نحوه تسليم صورت مزد ، ميزان و نحوه پرداخت حق بيمه كاركنان شاغل در طرحهاي عمراني مقرر گرديد حق بيمه پيمانهائيكه از تاريخ 16/4/1363 به بعد منعقد ميگردد بطور مقطوع به ميزان 6% كاركرد ( 6/1% بابت حق بيمه سهم كاركنان و معادل 4/4% بابت حق بيمه سهم كارفرما ) پيمان تعيين شود. و حق بيمه كاركنان شاغل مهندسان مشاور و كارشناسان در پيمانهاي موضوع طرحهاي عمراني بطور مقطوع 14% حق الزحمه مهندس مشاور و يا كارشناس ( 6/3% حق بيمه سهم كاركنان مهندس مشاور و يا كارشناس و 4/10 حق بيمه سهم كارفرما) تعيين و از محل پيمان برداشت گردد. كه در سال 1364 با حفظ ميزان 14% مذكور، سهم هر يك از مهندسين مشاور و يا كارشناس و كارفرمايان به ميزان 3% و 11%تغيير يافت.
[1] - لازم به ذكر كه طي سالهاي بعد اصلاحاتي در قانونئ تامين اجتماعي صورت گرفت كه مهمترين آنها عبارتند از: لايحه بخشودگي قسمتي از حق بيمه، تصويب قانون بيمه بيكاري، قانون الزام سازمان تامين اجتماعي به اجراي بند الف و ب ماده 3 ق.ت.ا ، قانون بيمه اجتماعي رانندگان، قانون بيمه بازنشستگي فو ت و از كارافتادگي قاليبافان، آئيننامه اجرايي بيمه صاحبان حرف و مشاغل آزاد ، آئيننامه اجرايي ادامه بيمه بطور اختياري ، آئيننامه اجرايي مشاغل سخت و زيانآور و ...
[2] - ماخذ محاسبه حق بيمه اختياري در سال 1364 برابر با متوسط حقوق و مزاياي مشمول كسر حق بيمه ظرف 360 روز آخر مشمول كسر حق بيمه تعيين گرديد كه در هر حال متوسط مذكور نبايد از حداقل دستمزد كمتر باشد.