از سال 1309 همزمان با تصويب نظامنامه صندوق احتياط طرق و شوارع شروع و تا سال 1326 مصادف با تصويب آئين‌نامه بيمه در صورت بروز حادثه و اتفاق از محل ذخيره صندوق احتياط مبلغي تحت عنوان غرامت به ازكارافتادگان و بازماندگان آنها پرداخت مي‌گرفت.

لازم به ذكر است، براي اولين بار در ايران در سال 1326  بيمه‌گر ملزم مي‌گردد كارگران كارخانجات و بنگاه‌هاي مشمول قانون بيمه كارگران را در موارد فوت و از كارافتادگي دائمي و مطلق مورد حمايت قرار داده و به ايشان مستمري فوت و ازكارافتادگي كلي ناشي از كار پرداخت نمايد. كه در ادامه حسب ماده الحاقي مربوط به تبصره ماده 15  همين آئين‌نامه، حسب شرايط ذيل به بيمه‌شدگان غرامت پرداخت مي‌شده است:

-          در صورت از كارافتادگي دائمي و مطلق مستمري تمام عمر 

-          در صورت از كارافتادگي جزئي دائمي غرامت متناسب با درجه ازكارافتادگي

ضمن اينكه در سال 1327 با تشكيل «صندوق تعاون و بيمه كارگران» به موضوع ازكارافتادگي كارگران اشاره شده است.

در ادامه با تصويب لايحه قانوني بيمه‌هاي اجتماعي در سال 1331 كليه كارخانه‌ها و بنگاه‌هاي مشمول موظف مي‌شوند كارگران خود را براي استفاده از كمكهاي مربوط به از كارافتادگي غير ناشي از كار نيز نزد سازمان بيمه نمايند.

بر اين اساس در صورتي كه بيمه شده لااقل 5 سال در كارگاهها كار كرده و حق تعاون و بيمه بر طبق مقررات اين لايحه قانوني از دستمزد او كسر شده باشد، چنانچه 6 ماه از تاريخ شروع معالجه بهبودي نيابد و كميسيون پزشكي او را از كار افتاده تشخيص دهد، مستمري از كار افتادگي در مورد او برقرار خواهد شد.

تعاريف :

در قانون تامين اجتماعي مصوب سال 1354 در خصوص حوادث ناشي از كار تعاريف ذيل بكار رفته است:

از كارافتادگي كلي:

از كارافتادگي كلي عبارتست از كاهش قدرت كار بيمه شده به نحوي كه نتواند با اشتغال به كار سابق يا كار ديگري بيش از يك سوم از درآمد قبلي خود را به دست آورد.

از كارافتادگي جزئي:

از كارافتادگي جزئي عبارتست از كاهش قدرت كار بيمه شده به نحوي كه نتواند با اشتغال به كار سابق يا كار ديگر فقط قسمتي از درآمد قبلي خود را به دست آورد.

غرامت مقطوع نقص عضو:

غرامت مقطوع نقص عضو مبلغي است كه بطور يك جا براي جبران نقص عضو يا جبران تقليل درآمد بيمه شده به شخص او داده مي‌شود.

غرامت دستمزد:

غرامت دستمزد به وجوهي اطلاق مي‌شود كه در ايام بارداري، بيماري و عدم توانايي موقت اشتغال به‌كار و عدم دريافت مزد يا حقوق به حكم اين قانون به جاي مزد يا حقوق به بيمه شده پرداخت مي‌گردد.

تحت پوشش حمايت‌هاي ازكارافتادگي

-         مشمولين قانون كار

-         كاركنان شركت‌ها و سازمان‌هاي دولتي مشمول قانون تامين اجتماعي

-         كاركنان شركت‌ها و سازمان‌هاي عمومي غير دولتي مشمول قانون تامين اجتماعي

-         صاحبان حرف و مشاغل آزاد

-         بيمه‌شدگان متقاضي ادامه بيمه بطور اختياري

-         كارگران ساختماني

-         قاليبافان

-         رانندگان

منابع

-          به منظور ارائه تعهدات ازكارافتادگي به كاركنان شركت‌ها و سازمان‌هاي عمومي دولتي و غير دولتي مشمول قانون تامين‌ اجتماعي و بيمه شدگان مشمول قانون كار، بطور مشخص در قانون تامين اجتماعي مصوب 1354 و اصلاحات بعدي آن منابع خاصي در نظر گرفته نشده است، بلكه به استناد ماده « 7 » همين قانون از اول سال 1355 معادل 21% حقوق و يا مزد بيمه‌شده جهت حمايت‌هاي غرامت دستمزد، بازنشستگي، ازكارافتادگي و فوت بوسيله كارفرما به حساب سازمان واريز مي‌گردد.

-          منابع لازم جهت ارائه تعهدات ازكارافتادگي به بيمه شدگان مشمول طرح صاحبان حرف و مشاغل آزاد با عنايت به اينكه از بيمه‌شدگان مذكور با سه نرخ ذيل 

12% مشمول دريافت مستمري بازنشستگي و فوت بعد ازبازنشستگي

14% مشمول دريافت مستمري بازنشستگي و فوت قبل و بعد ازبازنشستگي

18% مشمول دريافت مستمري بازنشستگي و فوت و ازكارافتادگي

بر مبناي دستمزدي كه به انتخاب بيمه‌شده تعيين مي‌شود، منابع تامين اعتبار عبارت است از حق بيمه مذكور بعلاوه 2%‌ كمك سهم دولت تامين مي‌گردد.

لازم به ذكر است حسب محاسبه ميزان مستمري بر اساس متوسط حقوق دو سال آخر به منظور جلوگيري از سو، استفاده‌هاي احتمالي در صورتيكه فرد متقاضي، سابقه‌اي كمتر از 360 روز پرداخت حق بيمه داشته باشد مي‌تواند دستمزدي بين حداقل تا حداكثر دستمزد مشمول كسر حق بيمه انتخاب نمايد، در غير اين صورت حداكثر مجاز است دستمزدي معادل 110درصد دستمزد مشمول كسر حق‌بيمه قبلي خود انتخاب نمايد.

لازم به ذكر است به بيمه شده مشمول طرح صاحبان حرف و مشاغل آزاد با نرخ 12% و 14% مستمري ازكارافتادگي تعلق نمي‌گيرد،

-          منابع لازم جهت ارائه تعهدات ازكارافتادگي به بيمه شدگان متقاضي ادامه بيمه بطور اختياري براساس نرخ بيمه‌اي معادل 21%  آخرين دستمزد در ضريب 3/1 برابر آخرين دستمزد مشمول كسر حق بيمه، بيمه شده متقاضي تامين مي‌گردد.

-          منابع لازم جهت ارائه تعهدات ازكارافتادگي به بيمه شدگان مشمول طرح رانندگان از محل 27% حق‌بيمه دريافتي كه جهت ارائه كليه حمايت‌ها و تعهدات كوتاه مدت و بلند مدت دريافت مي‌شود، تامين مي‌گردد.

-          منابع لازم جهت ارائه تعهدات ازكارافتادگي به بيمه‌شدگان طرح قاليبافان از محل 14% حق بيمه دريافتي(7% سهم مشمول و 7% سهم دولت) كه جهت ارئه تعهدات بازنشستگي، فوت و ازكارافتادگي دريافت مي‌شود تامين مي‌گردد.

-          منابع لازم براي ارائه تعهدات ازكارافتادگي به كارگران ساختماني از محل درآمد حق بيمه معادل 3%  حداقل مزد روزانه كارگر ساده به ازاي هر متر زيربنا براي ساختمان‌هاي با متراژ زير 100 متر مربع زيربنا و براي ساختمان‌هاي با متراژ بيش از 100 متر زيربنا به ازاي هر متر معادل 4% حداقل مزد روزانه كارگر ساده كه صرفا براي ارائه تعهدات و حمايت‌هاي حوادث ناشي از كار دريافت مي‌گردد، تامين مي‌شود.

ضمن اينكه طبق ماده 28 قانون تامين اجتماعي مصوب سال 1354 منابع ديگري مانند درآمد حاصل از وجوه و ذخائر و اموال سازمان، وجوه حاصل از خسارات وجريمه‌هاي نقدي مقرر در همين قانون و همچنين كمك‌ها و هدايا نيز براي اين امر در نظر گرفته شده است كه با عنايت به اينكه براي ارائه تعهدات به بيمه‌شگان مختلف صندوق‌هاي جداگانه‌اي در نظر گرفته نشده است اين قسمت از درآمدها بطور كلي براي كمك به تامين هزينه كليه تعهدات سازمان بجز بيمه‌ بيكاري و درمان مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

انواع حمايت‌ها در برابر ازكارافتادگي   

حمايت‌هاي ذيل به بيمه‌شدگان تحت پوشش ارائه مي‌گردد:

-          غرامت دستمزد

-          غرامت نقص عضو

-          مستمري از كارافتادگي جزيي

-          مستمري از كار افتادگي كلي

-          مستمري فوت

شرايط احراز دريافت حمايت‌هاي ازكارافتادگي

غرامت دستمزد

به بيمه‌شدگاني كه تحت معالجه و يا درمان‌هاي توان‌بخشي قرار مي‌گيرند و بنابه تشخيص سازمان تامين خدمات درماني موقتا قادر به كار نيستند به شرط عدم اشتغال به كار و عدم دريافت مزد يا حقوق استحقاق دريافت غرامت دستمزد را خواهند داشت.

غرامت نقص عضو

به بيمه‌شدگاني که در اثر حادثه ناشي از کار بين 10 تا 33% درصد توانائي کار خود را از دست داده باشد استحقاق دريافت غرامت نقص عضو را خواهد داشت.

مستمري از كارافتادگي جزيي

به بيمه‌شدگاني كه در اثر حادثه ناشي از کار بين 33 تا 66%  توانائي کار خود را از دست داده باشد به نحوي كه با اشتغال كار سابق يا كار ديگر فقط قسمتي از درآمد قبلي خود را به دست آورد، مستمري ازکارافتادگي جزئي ناشي از کار پرداخت خواهد شد.

مستمري از كار افتادگي كلي

به بيمه‌شدگاني كه در اثر حادثه ناشي از کار بيش از 66%  توانائي کار خود را از دست داده باشد به نحوي كه نتواند با اشتغال كار سابق يا كار ديگري بيش از يك سوم از درآمد قبلي خود را به دست آورد، مستمري ازکارافتادگي كلي ناشي از کار پرداخت خواهد شد.

حسب ماده 75 قانون تامين اجتماعي در ايران بيمه شده اي که ظرف ده سال قبل از وقوع حادثه غيرناشي از کار يا ابتلا به بيماري حداقل حق بيمه يکسال کار را که متضمن حق بيمه نود روز کار ظرف يکسال قبل از وقوع حادثه يا بيماري منجر به ازکارافتادگي باشد پرداخت نموده باشد در صورت ازکارافتادگي کلي حق استفاده از مستمري ازکارافتادگي کلي غيرناشي از کار ماهانه را خواهد داشت.

محاسبه ميزان حمايت‌هاي ازكارافتادگي   

ميزان غرامت نقص عضو

ميزان اين غرامت عبارت است از سي و شش برابر مستمري استحقاقي مقرر در ماده 72 اين قانون ضربدر درصد ازکارافتادگي.

ميزان مستمري از كارافتادگي جزيي

حسب ماده 73 قانون تامين اجتماعي ميزان مستمري از كار افتاددگي جزيي عبارتست از حاصل ضربدر درصدازکارافتادگي در مبلغ مستمري ازکارافتادگي کلي استحقاقي که طبق ماده 72 اين قانون تعيين ميگردد.

ميزان غرامت نقص عضو

اين مبلغ بطور يك جا براي جبران نقص عضو يا جبران تقليل درآمد بيمه شده به شخص او داده مي‌شود.

ميزان مستمري از كارافتادگي جزيي

ميزان مستمري از كار افتاددگي جزيي عبارتست از حاصل ضربدر درصدازکارافتادگي در مبلغ مستمري ازکارافتادگي کلي استحقاقي 

ميزان مستمري از كار افتادگي كلي

ميزان مستمري ماهانه ازکارافتادگي کلي ناشي از کار عبارتست از يک سي و پنجم مزد با حقوق متوسط بيمه شده ضربدر سنوات پرداخت حق بيمه مشروط بر اينکه اين مبلغ از پنجاه درصد مزد يا حقوق متوسط ماهانه او کمتر و از صد در صد آن بيشتر نباشد.

در ضمن مزد يا حقوق متوسط ماهانه بيمه شده مبناي تعهدات عبارت است از جمع کل مزد يا حقوق او که بماخذ آن حق بيمه دريافت گرديده ظرف هفتصد و بيست روز قبل از وقوع حادثه ناشي از کار يا شروع بيماري  حرفه‌اي که منجر به ازکارافتادگي شده است تقسيم بر روزهاي کار ضربدر سي.

حسب ماده واحده قانون افزايش مستمريهاي بعضي از مشمولين قانون بيمه‌هاي اجتماعي 17/2/1349 مقرر گرديد سازمان بيمه‌هاي اجتماعي از تاريخ اول فروردين ماه 1349 مبلغ مجموع مستمريهاي ماهانه را در صورتي‌كه از حداقل دستمزد كمتر باشد تا حداقل دستمزد افزايش دهد. كه مضمون اين ماده واحده در سال 1354  به صورت كاملا مشخصي تحت عنوان ماده 111 در متن قانون متجلي گرديد.

نحوه صدور احكام ازكارافتادگي

مستمري از كارافتادگي جزئي ـ كلي و غرامت نقص عضو

-         ارائه گواهي پزشكي از بيمه شده به شعبه تامين اجتماعي

-         بررسي مدارك

-         ارائه فرم معرفي به كميسيون پزشكي از طرف واحد تامين اجتماعي به بيمه شده

-         وصول نظريه كميسيون پزشكي مبني بر احراز شرايط

-         استعلام ريز دستمزد

-         بررسي سوابق پرداخت حق بيمه به منظور تعيين ميزان مبلغ غرامت يا مستمري

-         صدور حكم